Psychoterapia zaburzeń odżywiania

Zaburzenia odżywiania występują pod trzema postaciami: jadłowstręt psychiczny zwany anoreksją (anorexia nervosa), żarłoczność psychiczna zwana bulimią (bulimia nervosa) oraz zespól gwałtownego objadania się (binge eating disorder) . Choroba jest groźna dla zdrowia, a nawet życia chorej osoby.

Towarzyszą one człowiekowi od wieków; począwszy od średniowiecznych opisów poszczących świętych aż do współczesnych doniesień o śmierci głodowej modelki

Czynniki ryzyka zachorowania na zaburzenia jedzenia

Czynniki kulturowe:

• ideał szczupłej sylwetki
• formułowane przez społeczeństwo, bardzo często media, specyficzne wzorce atrakcyjności kobiet

Czynniki rodzinne:

• występowanie zaburzeń jedzenia wśród członków rodziny
• choroby afektywne(psychoza maniakalno-depresyjna oraz depresja) występujące w rodzinie
• relacje rodzinne utrudniające usamodzielnienie się dziecka, odejście od rodziców, założenie rodziny prokreacyjnej

Czynniki indywidualne:

• zaburzony obraz spostrzegania własnego ciała
• kłopoty w samodzielnym funkcjonowaniu na wielu płaszczyznach (szkoła. praca, relacje damsko-męskie)
• silna potrzeba osiągnięć, perfekcjonizm
• dewaluowanie i niedocenianie osiągniętych wyników przez osoby bliskie i autorytety
• otyłość
• ofiara nadużyć seksualnych
• chroniczna, przewlekła choroba ( np. cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, choroby kręgosłupa)
• kalectwo

Przebieg anoreksji psychicznej

Zwykle choroba zaczyna się od odchudzania. Jego przyczynami mogą być między innymi:
- krytyczna uwaga ze strony otoczenia na temat wyglądu lub subiektywnie spostrzeganej nadwagi osoby chorej,
- identyfikacja, podziw, chęć naśladowania modelki, osoby sławnej, aktorki stosującej dietę lub bardzo chudej,
-presja środowiska, np. szkoły baletowe, agencje modelek, odchudzające się koleżanki z klasy,
- przekonanie o zbawiennym wpływie dla zdrowia niektórych rodzajów diet, często stosowanych bez konsultacji z lekarzem lub dietetykiem,
- post o charakterze religijnym.

Początek choroby jest z reguły skryty. Dziewczynka podejmuje diety odchudzające, nie wzbudza to niepokoju otoczenia. W pewnym momencie jej postępowanie wzbudza zdenerwowanie, niepokój potęguje się tym bardziej, że dziewczynka nie zgadza się na zwiększenie porcji jedzenia. Z czasem stosowanie diety przybiera tak drastyczny wymiar, że chora przestaje jeść. Dodatkowo uczęszcza z zwiększą częstotliwością na różnego rodzaju zajęcia sportowe. Niektóre chore bezpośrednio po jedzeniu prowokują wymioty, przyjmują środki przeczyszczające i odwadniające. Szczególne znaczenie ma jedzenie w samotności, nie słuchanie krytycznych uwag dotyczących ilości przyjmowanego pokarmu. Chora nadal z satysfakcją mówi o gotowaniu, przysadzania potraw. Czerpie radość i poczucie dumy z kontroli nad własnym ciałem i jedzeniem. Często są to wzorowe uczennice, skupione na obowiązkach szkolnych i bardzo przeżywające różne niepowodzenia. Po około kilku miesiącach dochodzi do utraty wagi od 40% do, w skrajnych przypadkach, 60% masy ciała. Dochodzi do odsuwania się od rodziny i znajomych. Obawa przed utratą kontroli nad własnym ciałem doprowadza do apatii, zachowań nieadekwatnych do sytuacji, jak również do depresji.
Dołączają się zaburzenia sercowo-naczyniowe, ze strony układu trawiennego, rozrodczego, kostnego, zmiany dermatologiczne, neuropsychiatryczne.

Przebieg bulimii psychicznej

W przeważającej części przypadków bulimia dotyczy kobiet kontrolujących swoją wagę za pomocą diet oraz w powiązaniu ze stresem dotyczącym traumatycznych sytuacji życiowych, np. śmierć bliskiej osoby, rozwód, stres w pracy lub szkole, zmiana pracy.Istotą bulimii jest obżarstwo występujące przemiennie z wymiotami oraz kontekst psychiczny ataku bulimicznego.

Do przyczyn wyzwalających atak bulimiczny zalicza się narastające napięcie, samotność, znudzenie, głód i pragnienie. W trakcie jego trwania chore spożywają kaloryczny pokarm w ilości przekraczającej normalne dzienne zapotrzebowanie. Odczuwają brak kontroli nad przebiegiem zdarzeń: niemożność zaprzestania jedzenia i następujące po tym wymioty. Oprócz wymiotów chore mogą również stosować środki przeczyszczające, lewatywy, pić alkohol lub brać narkotyki. Pacjentki bardzo często dobrze funkcjonują w relacjach społeczno-towarzyskich. Ich wygląd zewnętrzny nie zdradza choroby, objadają się i wymiotują w samotności. W odróżnieniu od anoreksji bulimia ma charakter cykliczny tj. napad bulimiczny- okresy polepszeń.

Psychoterapia

Zaburzenia odżywiania wymagają psychoterapii lub leczenia szpitalnego. Jeśli masa ciała spada poniżej 15% lub dołączają się inne zaburzenia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem pierwszego kontaktu i podjąć decyzję o wyborze najskuteczniejszej form ratowania zdrowia, a czasami życia.

Terapia poznawczo-behawioralna

- obejmuje standardowe elementy terapii behawioralnej, koncentrując się na identyfikacji i zmianach nieprawidłowych wzorców myślenia, postaw i przekonań, które mogą powodować i powodują zaburzenia jedzenia.

Psychoterapia Interpersonalna

- koncentruje się na trudnościach w relacjach, poziomie samooceny, umiejętnościach bycia asertywnym i strategii radzenia sobie ze stresem.

Psychoterapia Systemowa (rodzinna)

- nie ma jednej zunifikowanej formie terapii rodzinnej. Celem terapeuty rodzinnego jest pomóc członkom rodziny w zmianie zachowań, które mogą przyczyniać się do rozwoju niektórych patologicznych myśli i działań. Nie przypisuje się winy żadnemu z członków rodziny.